Krzyż na rozdrożu

 

Poniżej kilka wierszy z pierwszego tomiku "Krzyż na rozdrożu", wydanego przez Bibliotekę Wici Wielkopolskich w 1935 roku. Wiersze powstały, gdy autor miał 19-20 lat. Tomik przedmową opatrzył Jan Izydor Sztaudynger.

krzysztaudyn

 

Wilda1935a

 

Wiatr

 

Płakały

       szumiały

               wierzby rozczochrane,

że los je obdarza bólem licznych ciosów,

że wicher im wyrwał kiście pięknych włosów,

że im porozplatał warkocze sczesane,

że --- chociaż to wieczny, bezdomny samotnik ---

jednak szaławiła i niemądry psotnik.

 

Płakały

       szumiały

               grusze rozłożyste,

że je prześladują losu srogie moce,

że wiatr najpiękniejsze postrącał owoce,

że on ma z diabłami sprawki niezbyt czyste,

że --- chociaż to wieczny, bezdomny samotnik ---

jednak szaławiła i niemądry psotnik.

 

Płakały

       szumiały

               brzozy białopienne,

że wiatr od nich odszedł --- dał susy tak szybkie,

że --- któż będzie pieścił ich ramiona gibkie

i grał na nich pieśni tęskliwe a senne,

któż będzie wyginał je w łukowe mosty,

któż będzie całował je pieszczotą chłosty?...


Poznań, lato 1933

 

 

Złoty Pan Jezus

 

Czy to w czas mrozu, czy słoty,

czy w blaskach słonecznej spiekoty,

wisi na krzyża żelaznym drzewie -

ze zwykłej blachy, ale zawsze złoty

Pan Jezus na Chwaliszewie.

 

Pan Jezus jest taki dobry...

Tylko półbrzękiem zrzędzi,

kiedy na Chwaliszewskim moście

tramwaj zbyt szybko pędzi.

 

Pan Jezus jest taki dobry...

Spogląda z wyżyn mostu

i chroni od utonięcia

kąpiących się w Warcie chłopców.

 

Pan Jezus jest taki dobry,

i taki złoty po prostu:

ochrania łodzie rybackie,

stojące pod mostem.

 

Wśród bzów kwitnących czy nagich,

wśród tłumów łaknących chleba -

odgania wszelkie plagi

złoty zawsze i nagi

Pan Jezus z Chwaliszewa.

 

Poznań, lato 1933

Wiersz ten przypomniała mi pocztówka za zbiorów Leonarda Turkowskiego. To wiersz o widocznym na zdjęciu krzyżu przy zburzonym przez Niemców Moście Chwaliszewskim. Walki o Poznań zakończyły się 23 lutego 1945. Leonard Turkowski, przed wojną znany poznański dziennikarz i poeta ostatnie miesiące wojny spędzał w Szydłowcu, gdzie 25 lutego otrzymał zaświadczenie w języku polskim i rosyjskim upoważniające go do podróży do Poznania. Pocztówki pokazujące wojenne zniszczenia - zdjęcia Zb. Zielonackiego opublikowane przez Wydawnictwo Merkuriusz, pl. Wolności 11, tel. 94 30 wyjaśniają, dlaczego w swym rodzinnym mieście nie znalazł miejsca dla czteroosobowej już rodziny. Został wiejskim nauczycielem.

Chwalisz1945a3

 

Zmartwychwstanie dymu

 

Droga ma kolor dymu,

który lekko, pomału

kominami się leje

z przedymionych chałup; ---

 

potem, wiatrem wiedziony

w szczytach drzew się tumani

i opada w aleję

niziutkimi sadami.

 

Tutaj, w męce bezradnej

jeszcze o lot chmur walczy

i zakończa haniebnie

żywot krótki a starczy;

 

rozczapierza się cały,

kłębi, pręży się cały ---

i tężeje na koniec

w piasku sypkie kryształy.

 

Umęczony żywotem ---

jednym ciągiem konania ---

leży cicho i czeka

swego zmartwychpowstania.

 

Aż, kiedy pojazd pędzący

swym ciężarem go zmiele,

życie wróci weń nagle,

rozkrzyczy się w nim szelest ---

 

i na nowo powstaje

tumanami z kolein

i ucieka, ucieka

wzdłuż piaszczystej alei.

 

Poznań, jesień 1933

 

 

Wiosna na Łazarzu

 

Więc przede wszystkim w Parku Wilsona --
w sercu łazarskiej dzielnicy --
rozniosła wici:
zielone, zielone, zielone.

 

Wlazła dokładnie wszędzie:
aż na topoli szczyty nagie.
Na małym cienistym stawie
ponasadzała łabędzie.

 

A potem krwią swą zieloną
trysnęła na każdy balkon --
i złotą, lśniącą czarką
podlała mi drzewa przed domem.

 

Wreszcie z szaleństwem dziecięcia
otwarła słoneczny hydrant
i w twarzach ludzi zastygła
jasną ulewą szczęścia.

 

Poznań, 1933

 

Brat Albert

Otoczon aureolą,

w szarej, zgrzebnej odzieży -

święty patron malarzy,

żebraków i żołnierzy.

 

Wśród biednych z chlebem w ręku,

w boju, okuty blachą - -

w jasnowidzeniu malowany

święty kolega po fachu.

Poznań, 1934

 

 

Wilson

 

Rażą nas twoje brzydkie

nieprasowane spodnie,

Podnosi nas za to oblicze

poważne a pogodne.

 

Lecz cóż brzydota spodni?

cóż, że twa twarz nas bierze?

Chwała ci za tę Polskę,

która pod tobą leży!

 

Poznań, 1933

Co z tymi spodniami Wilsona? Leonard Turkowski urodził się i mieszkał z rodzicami kilkaset metrów od parku, który od 1926 roku nosił imię Woodrowa Wilsona, prezydenta USA. Na skraju parku stał ofiarowany przez Paderewskiego w 1931 roku pomnik Wilsona autorstwa amerykańskiego rzeźbiarza, który chyba wiedział, jakie spodnie nosił Wilson. Pomnik zniszczyli Niemcy, po wojnie park otrzymał imię Marcina Kasprzaka i adekwatny monument. W 1990 roku przywrócono park Wilsonowi, ale postawiono tylko popiersie i problem spodni przestał istnieć...

 

 

Pracować

 

Pracować. Zarobić. Móc płacić.

Człowiekiem być -- nie świnią.

Co dzień wieczorem po pracy

spokojnie przejść się z dziewczyną

 

Pracować. Zarobić. Mięć spokój.

Nie słyszeć: -- "łazik -- pasożyt!"...

Co dzień z uśmiechem w oku

do łóżka spać się ułożyć.

 

Pracować. Jak inni. Tak samo.

Ust nie zamykac skoblem.

Codziennie rano

powiedzieć sobie: dzień -- dobry!

Poznań, lato 1933

 

 

Odjazd

 

Skoczyła wskazówka nerwowo:

trzask ryglowanych drzwi,

ostatnie słowo -

gorzkie - jak łzy;

 

nadwerężonych buforów

przeraźliwy zgrzyt,

wagonów długi powróz

wyprężył się jak bicz.

 

Pozostaliśmy sami:

pięć osób z oczyma ze szkła,

chłopiec z papierosami,

kolejarz - i ja.

 

Radość się bieli w chusteczkach,

lecz z jednej prószą łzy.

A ja tu muszę szeptać:

O, ty - niedobra - o, ty - -

 

Poznań, lato 1934

 

Oczekiwanie śniegu

 

Mamy w sobie listopad
wyjący w piersiach bólem, --
praca w asyście łopat
wróciła do domu z pól;

z nią razem powróciły
te dawne sny o niczem, --

zgubionej jesienią siły
nie wróci nam nawet bicz.

 

Odpychamy sny -- nieznośnice --
w listopadowe noce, --

kładą się na ulice
czekając na śnieżny koc.

 

...A może śnieg je zabije...
Wznosząc nerwowo do góry

nasze łabędzie szyje,
o śnieg się modlimy do chmur.

 

Poznań, listopad 1933

"Krzyż na rozdrożu", Bibljoteka Wici Wielkopolskich, tom VIII, rok 1935, s. 37

 

 

Ulica Półwiejska

 

Nie stanął tu żaden pałac,
nikt wielki tu nogą nie stąpił.

Czas dla tej dzielnicy
był jakiś skąpy.

 

Stara, wąska ulica,
stare, niskie domy,
stary bruk,
poprzecinany nożami tramwajowych szyn.
Jedna kamienica
pełna jest dobrych wspomnień,
które się z bramy kłębią,
jak z kuchni półwiejski dym.

Nie stanął tu żaden pałac,
nikt wielki tu nogą nie stąpił.
W podwórzu jest jakaś knajpa
i mrok.
Nie stała tu żadna chwała -- --
tu tylko się idzie w podwórze,
na lewo drzwi w szarym murze,
cień,
kurz,
parter,
sień,
krok
w bok --
i już.

O, moja miłość jedyna!

 

Z tomiku "Krzyż na rozdrożu" Bibljoteka Wici Wielkopolskich, rok 1935,

 

Zobacz cały tomik w formacie pdf